کانون پژوهشگران افغانستان به تاریخ ۲۹ ماه می ۲۰۱۰ همایش نوبتی خویش را درتالار کنفرانس های دانشگاه آکسفورد بریتانیا برگذار نمود. دراین همایش، سخنرانی های مفصلی در رابطه به شیوه های پژوهش و ضرورت های نگارش و خوانش پژوهش های علمی ارائه گردید وشماری از پژوهشگران افغانی و افغانستان شناسان پیرامون پژو هش های تازۀ خویش سخن گفتند.
درحاشیه کارهمایش، گزارش کوتاهی دررابطه به مسأله کوچیگری درافغانستان بنابراهمیت سیاسی، اجتماعی و سیاسی این مسأله درشرایط کنونی افغانستان و ضرورت جدی حل دایمی آن، مطرح شد. دراین رابطه، یادداشتی بقرار زیر به جلسه ارائه گردید:
همه میدانند که افغانستان کشوری کوهستانی است و نزدیک به سه چهارم آنرا کوه ها و سنگلاخ ها تشکیل میدهد. صرف در ساحه ای نزدیک به ۲۵ درصد زمین ها امکانات کشت و کشاورزی میسر است. آب و هوای خشک و ریزش کم باران ودرنتیجه نبود ساحات سبز و علفچرهای کافی بویژه در جنوب، جنوب غرب و جنوب شرق کشورموجب گردیده است تا بخشی از جمعیت این مناطق به عنوان کوچی درهنگام گرمای تا بستان به مناطق مرکزی وشمال کشورهجوم ببرند. درنتیجه چراگاه ها و زمین های مزروعی مردم این مناطق لگد مال میگردد. اینگونه نقل وانتقال ها درسال های پسین، بویژه از سه سال به اینسو به معضله و مناقشۀ بزرگی مبدل گردیده است و افزون بر زیان های جدی مالی به تلفات انسانی نیز منجرگردیده است.
بنا به برخورد های سهل انگارانۀ دولت کنونی وعدم اتخاذ تدابیر بموقع ، درست وکارشناسانه دراین عرصه، درنتیجه حمله نا آگاهانه کوچی ها بالای مردم بیدفاع وبی سلاح بهسود ودایمیرداد، صدها تن انسان های بیگناه به خاک خون کشیده شدند و خانه ها و کشتزار های ایشان آتش زده شد. درحالیکه از سال های ۱۹۸۰ تا سال های اخیر چنین تهاجمات فاجعه بار صورت نمی گرفت و این امر نشانۀ آنست که کوچ نشینی یک امر لابدی و ناگذیری نیست. افزون برآن، درسالهای پیشین بمنظور حل مسایل کوچیگری و ایجاد تسهیلات برای مالداران مناطق جنوب و جنوب شرق کشور برنامه هایی برای مسکون ساختن آنان درسرزمین های خود ایشان دردست اجرابود. چنانکه مسأله آبیاری علفچرها وتأمین آب برای زمین های زراعتی مناطق جنوبی و جنوب غربی کشور شامل پلان های رشد اجتماعی و اقتصادی بود، ولی شرایط امنیتی مانع تحقق آنها میگردید.
برپایۀ گزارش جناب احمد شاه سرخابی وزیر آبیاری و منابع آب درسال های هشتاد میلادی ازسوی دوکتورحمیدالله مفید دبیر کانون که ریاست آن بخش جلسه را برعهده داشت، یادداشتی به این مضمون ارائه گردید: "به منظور ایجاد علفچرهای دایمی درمناطق جنوبی و جنوب شرقی کشور، برنامه های حفر چاه های عمیق ویا گود ونیمه عمیق ازسوی شورای وزیران آن دوران پی ریزی گردیده بود. در نظر بود تا به شمار ۴۵ حلقه چاه گود یا عمیق و۱۱۵ حلقه چاه نیمه گود یا نیمه عمیق برای آبیاری ساحه ای نزدیک به یک ملیون و هشتصد هزار هکتار زمین در مناطق متذکره حفر شود و پمپ ها یی که با نیروی برق بادی کار میکردند، نصب گردد. بدینگونه ازانرژی برق تولیدی با باد امکانات برای استفاده مردم درزندگی روزمره نیز فراهم میآمد. مصارف مالی این برنامه که نزدیک به ۱۱۰۰ ملیون افغانی بالغ میشد، از بودجه داخلی وبودجه اسعاری کشور تآمین می گردید .
با تطبیق این برنامه ساحه ای نزدیک به پنج ملیون و دوصدهزارهکتارعلفچردرمناطق جنوب وجنوب شرق کشورمیتوانست آبیاری گردد وکوچی ها بدون اینکه از مناطق زیست شان سرگردان شوند وموجب درد سر برای باشندگان بومی مناطق مرکزی و شمال کشور گردند ، به آب مورد نیاز برای علفچرها و مواشی خویش دست می یافتند. درآن سال ها همچنان برنامه های گسترده ای برای اسکان دادن کوچی ها پی ریزی شده بود که متأسفانه بنا بر نبود امنیت لازم درمناطق متذکره امکان تطبیق نیافت و وسایل و تجهیزات زیادی غارت و تخریب گردید".
کانون پژوهشگران افغانستان به مثابه یک سازمان اجتماعی و پژوهشی درنظر دارد تا یکباردیگر مسأله تآمین آب مورد نیاز برای علفچرها ومناطق زراعتی مناطق جنوب وجنوبشرقی کشور را کارشناسانه وآگاهانه بدون تبعیض وامتیاز مورد بررسی قرار دهد.
هرگاه ارادۀ سیاسی وجود داشته باشد، هم اکنون دولت میتواند برای تطبیق آن برنامه که طرح آن موجود است ویا طرح های مشابه دیگربا امکانات بزرگ مالی که ازمدرک کمک های خارجی در دست است، بخاطر حل دایمی این مسأله اقدام نماید. دولت افغانستان میتواند که ازهجوم کوچی ها به مناطق مرکزی کشورجلوگیری کند تا مناطق آرام و زندگی مردم صحلدوست ناآرام نگردد. دولت باید بتواند بیش از هرزمان دیگر درحالیکه دسترسی به کمک های خارجی دارد، مسأله کوچیگری را که پدیدۀ بدوی است بطور دایمی حل نماید تا کوچی ها از سرگردانی نجات یابند و برای باشندگان اصلی مناطق مرکزی و شمال کشورمزاحمت ایجاد ننمایند و به زندگی بی درد سرتر و مدنی تر اسکان دایمی درمناطق بود و باش خویش، روی آورند.
اشعاری از: انجنیر حفیظ حازم
نان
غم نان اگر بگزارد
و ش...
در پشت میله های انتظار می ایستم
چون هنوز برگه ورود ...
تیمور شاران
پژوهشگر سیاسی افغان مقیم بریتانیا
...